Zo maar wat losse einden

Als je met toch een beetje schaamrood op de kaken moet bekennen dat je al een tijd niet meer geblogd hebt wordt het toch tijd om weer eens wat te schrijven. Nu word ik met enige regelmaat geplaagd door het feit dat een bekende Amsterdamse Bierhandelaar ook zo nodig moest gaan bloggen en sindsdien me regelmatig net voor is. Daarom zo maar wat losse einden, waar ik ook wel niet de eerste mee zal zijn.

Ooit waren er twee verenigingen van brouwerijen die strikt gescheiden waren. Het "Klein Brouwers Collectief" voor de kleintjes en het "Centraal Brouwerij Kantoor" voor de grote. Die laatste hoorde je met enige afschuw te bekijken, de eerste te koesteren. Inmiddels hebben ze beide een andere naam. CBK werd "Nederlandse Brouwers" en het KBC werd Craft. En wat meer is: de scheiding is minder strikt, doordat brouwerijen van beide lid worden. Maken we het nog mee dat beide verenigingen samen gaan?

De naamsverandering van KBC naar Craft en bijbehorende beleidswijziging bracht wel mee, dat brouwerij het IJ geen lid meer mocht zijn. Op zich te begrijpen, omdat ze nu eenmaal (deels) over zijn genomen door een brouwerij die zelf geen craft brouwerij is. En toch schuurt het. Voor mij hoort het IJ nog steeds bij die brouwerijen die op een moment dat Nederland nog stevig in de ban van Pilsener was een beweging in gang zetten waar veel nieuwelingen schatplichtig aan zijn. Voor mij doet het denken aan toen het Zythos Bierfestival zulke regels bleek te hebben dat Hildegard met brouwerij Urthel niet meer mee mocht doen. Zulke regels kunnen nooit goed zijn denk ik dan. Maar in beide gevallen zal ik wel het onderspit blijven delven.

Een onderwerp waarbij bier en chips altijd van pas komen is de discussie over bouwerijhuurders. Normaal ongetwijfeld zeer aimabele mensen lijken spontaan het schuim op de mond te krijgen en de strijd krijgt de felheid van een religieuze twist. Nu zijn er ook rekkelijken en preciezen in dit verhaal. Aan de ene kant de mensen die in bloemrijke bewoordingen duidelijk maken dat een brouwerij alleen zo mag heten als hij eigen ketels heeft. Er is zelfs een café waar naar ik begrepen geen bier te verkrijgen is van een bedrijf zonder eigen ketels.

Zelf ben ik meer van de rekkelijken. Voor mij maken brouwerijhuurders onderdeel uit van een prachtige ontwikkeling op biergebied. Daarbij zie je vaak dat bij huurders die een tijdje bezig zijn het bloed gaat kriebelen en men op zoek gaat naar een mogelijkheid om zelf een brouwinstallatie aan te schaffen en alles in eigen huis te hebben. Op die manier dragen ze bij aan een verdere ontwikkeling van ons bierlandschap en dat kan ik alleen maar toejuichen. Met etikettenplakkers (doe mij een Tripel, dan plak ik er een etiket op) heb ik minder, maar kom er maar eens achter wie dat zijn?

Tenslotte zal menig bierliefhebber die ook wel eens een boek leest het zweet in de handen staan en zal hij branden van nieuwsgierigheid. Want een eerder genoemde bierhandelaar schrijft niet alleen blogs, maar heeft ook weer eens een heus boek geschreven. Waar dat boek over zal gaan? Kenners vermoeden dat het iets met bier te maken zal hebben, maar dat is ook het enige. Dus kijken we reikhalzend uit welke wonder van hedendaags proza tot ons zal komen. En nemen we ondertussen maar een biertje. Ik in elk geval wel. Proost.

ALV PINT: een prachtig voorjaarsboeket!

Zaterdag  1april was het weer de dag van de ALV van de vereniging PINT. Een saai gebeuren? Geenszins! Het was gewoon een heel mooie middag.

Algemene Ledenvergaderingen. Elke vereniging heeft ze en voor wie niet tot de fanatieke vergadertijgers behoort zijn er leukere dingen te doen op een mooie zaterdagmiddag. Verslagen van voorzitter, secretaris en nog een hele hoop anderen. Saaie cijfers in de verantwoording over het afgelopen jaar, al even saaie cijfers in de begroting. En meer van deze verplichte nummers. Iemand noemde het al eens de dorre plantjes van PINT en je vraagt je af wie zich het aan doet om naar zo'n vergadering te gaan.

Deze zaterdag in Goes was het (niet voor het eerst) anders. Door goede en vooral ook levendige presentaties kreeg je als lid zicht op wat het bestuur samen met de leden wil bereiken. Geen lange redevoeringen over wat er allemaal gebeurd was, maar een blik op waar we heen willen met de vereniging. Op een dergelijke manier worden zelfs de cijfers van zowel de resultaten als de begroting ineens begrijpelijk en nog leuk ook. Alle hulde dus voor het bestuur dat dit geregeld had. Alleen al hierom zijn jullie terecht herkozen.

Was de vergadering zelf dus al de moeite waard, wat daarna kwam was nog mooier. het was tijd om datgene te doen dat menig lid van PINT waarschijnlijk het liefste doet: proeven. Na een act van twee heren en een hol vat werd het tijd om te verkennen wat het Zuidwesten van ons land allemaal op biergebied te brengen had. Drie brouwers waren aanwezig en daarnaast waren van andere brouwers nog bieren op tap verkrijgbaar. Omdat in slot Oostende, waar we te gast waren, een nieuwe brouwerij gevestigd is kon een rondleiding natuurlijk niet uitblijven. Brouwer Jens vertelde vol enthousiasme over de opzet van deze nagelnieuwe brouwerij en de plannen die hij er mee heeft.

Maar bovenal was dit weer een mooie gelegenheid om elkaar weer eens te ontmoeten. Om onder het genot van een glas bier bij te praten over onze vereniging, om de vergadering na te bespreken, maar ook om gewoon contact te hebben. Als leden van een landelijke vereniging kom je elkaar nu eenmaal niet dagelijks tegen en juist zo'n nazit na een ALV is uitstekend geschikt om de banden weer wat aan te halen.

Al met al was het een welbestede middag en de reis per trein en NS bus meer dan waard. Het was even reizen, maar dan had je ook wat. PINT regio Zuidwest bedankt voor de organisatie en het bestuur en de deelnemers aan de ALV voor de manier waarop de vergadering verliep. Dit waren geen dorre plantjes, dit was een fraai voorjaarsboeket. Dat ik nu al uitkijk naar de volgende ALV is overdreven, daarvoor zijn er te veel andere bier activiteiten, maar ik heb er wel weer hoge verwachtingen van.

Alcoholvrij bier de kurk?

Alcoholvrij bier zou de kurk zijn waarop de biermarkt drijft. Tenminste als ik een artikel in Misset Horeca mag geloven. Gelukkig leveren ze er cijfers bij.

Al jarenlang horen en lezen we berichten over het succes van alcoholvrij bier. Elk jaar bericht Nederlandse brouwers weer in superlatieven over spectaculaire groei. De boodschap lijkt dat we met zijn allen aan het alcoholvrij bier gaan. 0.0 als nieuwe pilsener zeg maar. Alleen hoef je niet zover te kijken om te zien dat het niet op gaat. Want ondanks die spectaculaire groei bedraagt de totale verkoop vorig jaar zo'n 3% van de totale bierverkoop. Ofwel het bier speelt eigenlijk maar een marginale rol. Al die ruimte in de schappen, de reclame en wat al niet meer werkt nauwelijks. De bierdrinker laat alcoholvrij bier liggen of drinkt het mondjes maat.

Ik vraag me al jaren af waarom Nederlandse Brouwers nu al een paar jaar op de grote trom slaat als het gaat om alcoholvrij bier. Elk jaar weer lees ik dat de groei spectaculair is, dat steeds meer mensen het dinken en meer van dat soort ronkende taal. En in elk geval deze keer neemt een blad als Misset Horeca het over in de kop. Waarbij ik niet vermoed dat ze de enige zijn, ik kwam het toevallig in dat blad tegen.

Laten we gewoon eerlijk zijn: de kurk waarop de bierverkoop, drijft is nog steeds pils. Dat is het bier dat je overal tegenkomt en dat nog steeds door veel mensen als "bier" wordt aangeduid. Dezelfde mensen die ook de vragende blik in de ogen van een barman niet begrijpen als ze binnen komen en om een biertje vragen. Bijna 10 miljoen hectoliter werd er van verkocht bij een totale verkoop van 11,9 miljoen hectoliter. Om dat in te halen mag de verkoop van alcoholvrij nog wel even door gaan. Dat wat nog steeds speciaalbier genoemd wordt doet het wat beter. Daarvan werd 1,1 miljoen liter verkocht en dat is blijkbaar 13% meer dan het jaar er voor. Maar nog steeds niet meer dan 10% van de pilsverkoop. Een gegeven dat de mensen die roepen dat IPA de nieuwe pils is misschien toch eens op zich in laten werken.

Is dat alles nu heel erg interessant? Eigenlijk niet eens. Maar ik merk dat het me iedere keer weer kriebels bezorgt als ik dit soort artikelen tegen kom. Omdat ik me niet aan de indruk kan onttrekken dat er enige luiheid aan ten grondslag ligt. Dat journalisten een persbericht lezen en dan de strekking bijna blind over nemen. En zo het beeld scheppen dat alcoholvrij bier stormenderhand de biermarkt aan het veroveren is. Blijkbaar wil Nederlandse Brouwers mensen laten geloven dat je eigenlijk niet mee doet als je niet aan alcohol vrij gaat. Zou er veel te verdienen zijn aan de verkoop er van?

De overdenkingen van Jan Dijkgraaf

Het was oudejaars avond 2017. Jan Dijkgraaf keek hoe de klok langzaam richting twaalf uur bewoog. Het was een bijzonder jaar geweest, maar anders dan hij had verwacht.

Ooit, nu meer dan een jaar geleden, leek het een leuk idee. Een partij die zelf geen ideeën heeft, maar de leden van die partij laat  vertellen hoe ze moeten stemmen, welke  vragen ze moeten stellen en wat ze verder moeten doen. Vooral omdat men van tevoren verwachtte dat niemand in dat idee zou trappen. Jan had bij zijn vertrek niet voor niets geregeld dat hij terug bij de krant mocht komen als hij niet in de Kamer zou komen. Lekker weer in 99 woorden anderen vertellen hoe het moet en je boos maken. Dat was tenslotte zijn lust en zijn leven. Maar het was anders gelopen.

In de campagne ging alles nog naar wens. Een partij zonder ideeën mag dan iets nieuws zijn, in verkiezingsdebatten kun je er weinig mee. Dus kon Jan rustig thuis blijven zitten, want hij werd toch niet gevraagd. Media besteedden na die eerste opwinding geen aandacht meer aan hem, wat de kans op verkiezing klein maakte. De 99 woorden lonkten. Tot het mis ging.

Op 18 maart bleek in de vroege uurtjes dat Jan toch gekozen was. Met de hakken over de sloot had hij de kiesdrempel gehaald. Dit tot ongenoegen van Wilders die een restzetel aan zijn neus voorbij zag gaan en daardoor net niet de tweede partij was geworden. Dat was aan hem voorbij gegaan net als de rest van de uitslag. Jan werd van alle kanten gefeliciteerd, maar inwendig huilde hij. Wat moest hij doen? Hij dacht eraan zijn zetel niet te aanvaarden, maar dan kon hij nooit meer betweterig zijn. Dan had hij, Jan Dijkgraaf, de kiezers verraden. Niet handig voor iemand die zijn column terug zou willen. Dus restte slechts één ding: de Kamer in.

Het bezoek aan de Koning was ongemakkelijk geweest. Hij was een van de laatsten die mocht opdraven. De Koning had waarschijnlijk al een idee hoe hij vond dat de formatie moest gaan verlopen. Maar dat was het ergste niet. Via het mini referendum hadden de leden hem opgedragen om de Koning te melden dat de minister president moest worden gekozen via een serie TV uitzendingen van “The Next Prime Minister” en dat mensen uiteindelijk konden stemmen per SMS of de speciale app. De Koning had welwillend geluisterd en zei dat hij het in overweging zou nemen. Zij gezicht sprak echter boekdelen. Gelukkig hoefde hij daarna niet meer langs te komen op het paleis.

Het bleek het begin van meer ellende. Bij stemmingen was het gedrag van de partij zo voorspelbaar geworden dat de overige Kamerleden het al gauw hadden over “De Tegenpartij”. Als ze het al over hem hadden. Meestal was dat niet het geval.  Bij het vragenuurtje werd af en toe een vraag van hem (opgedragen via weer een mini referendum) toegelaten. Men wilde wel eens weer lachen. Nog zag Jan de mengeling van wanhoop en spot op het gezicht van de ministers die antwoord moesten geven op weer een vraag van hem. De bulderende lach van de rest van de Kamer dreunde nog door in zij n oren. Het ergste was daarbij dat hij dat begreep. De vragen waren nauwelijks serieus te nemen. Maar ja, de leden wilden ze.

Bijna twaalf uur. Jan schrok op van zijn gepeins. In eens was het hem allemaal duidelijk. Het nieuwe jaar zou anders zijn. Zijn besluit stond vast. Met vaste hand typte hij zijn brief aan de voorzitter van de Tweede Kamer.  Toen hij hem af had maakte een gevoel van bevrijding zich van hem meester.  De klok sloeg twaalf uur. Jan kuste zijn geliefden om zich een en wenste hen een gelukkig nieuw jaar.

Het was druk in Nieuwspoort toen de persconferentie van Jan Dijkgraaf begon. Journalisten die hij het hele jaar niet had gezien vulden de zaal. Fotografen verdrongen elkaar om de mooiste foto te maken.  Jan nam het woord en vertelde over zijn besluit. Hij had de Kamer gemeld dat hij niet langer een onderdeel van de fractie was, maar zelfstandig verder zou gaan. Dat de partij dan niet meer in de Kamer vertegenwoordigd was leek hem geen verlies. Of hij het beter zou gaan doen wist hij niet, maar hij had dat in elk geval zelf in de hand. Nadat het tumult onder de journalisten was gaan liggen liep hij de zaal uit. Een bekende journalist sprak hem aan met de woorden “Ik ga je hier morgen natuurlijk helemaal over afbranden, maar ik begrijp je wel”. Jan haalde zijn schouders op. “Ze doen maar” dacht hij bij zichzelf en liep een kroeg binnen.

Brouwerij Pampus en de nieuwe naam.

De bierwereld zit in spanning. Wat wordt de nieuwe naam van Brouwerij Pampus?

Brouwerij Pampus gaat haar naam veranderen. Niet helemaal vrijwillig. Blijkbaar zijn ze al geruime tijd in gevecht met een niet nader te noemen brouwerij. De naam Pampus zou te veel lijken op een van hun bieren en dat maakte hen boos. Na veel gedoe heeft Pampus besloten maar de wijste te zijn en dus kwam de aankondiging dat ze binnenkort met een nieuwe naam komen. Met als gevolg dat de hele bierwereld ongetwijfeld de adem inhoudt. Wat zal die naam worden? Belchinezen zijn vast al druk in de weer met het plaatsen van weddenschappen, medewerkers van de brouwerij merken als ze hun huis uit gaan dat journalisten voor hun huis in de struiken (voor zover aanwezig) liggen. En op ieders lippen ligt die ene vraag "Wat gaat de nieuwe naam worden?"

Tegelijkertijd loopt mijn tijdlijn weer vol met berichten over deze kwestie. Over actie die moet worden ondernomen. Mensen willen op Untappd en andere media hun waardering voor alle bieren van die brouwerij gaan verlagen. Anderen willen de betreffende brouwerij helemaal gaan boycotten. Met beide heb ik overigens een probleem. Ik drink die bieren eigenlijk nooit meer en dus kan ik aan geen van beide mee doen. Hooguit kan ik in gedachten solidair zijn met de acties en hun doel.

Maar eigenlijk denk ik dat, hoe jammer het ook is van de naam, dat de mensen van Pampus er verstandig aan doen hun naam te wijzigen. Het alternatief is waarschijnlijk opboksen tegen een tegenstander die groter is en ook meer middelen heeft om de strijd te winnen. Eén rechter die ook vindt dat de naam Pampus niet kan en al je moeite is voor niets geweest. Daarbij: hoe je het ook wendt of keert, zo'n gevecht kost energie. Energie die je niet in andere zaken, zoals het bedenken en brouwen van mooie bieren, kunt steken. Ofwel: je weet wat je verliest en of je ook maar iets wint is maar de vraag. Dat je als bier brouwen je passie is daar geen zin in hebt kan ik me levendig voorstellen. Te meer omdat dit al geruime tijd speelt.

Ondertussen verdient het beeld dat het de Boze Belgen zijn die dit die Arme Nederlandse brouwers aan doen een stevige nuancering. Al in 2002 was het toch echt een Nederlandse brouwerij die de toenmalige brouwerij de Parel dwong om de naam te veranderen. Reden: de naam Parel kwam te veel overeen met die van een van de  bieren van die brouwerij. Ook toen hebben de mensen van de Parel besloten daar maar aan toe te geven. Ze zijn gaan spelen met de letters en kwamen uiteindelijk uit op de Prael. Een naam waaronder ze inmiddels de nodige successen kunnen vieren.

De mensen van Pampus zouden naturlijk hetzelfde kunnen gaan doen. Husselen met de letters en dan kijken wat er van komt. Ik heb dat even geprobeerd. Wie weet zijn er legio andere mogelijkheden, maar ik kwam niet verder dan brouwerij de Papmus. Iets zegt me dat die naam niet erg aan zal slaan en ik heb dan ook besloten maar rustig af te wachten waar ze zelf mee komen. Mocht dat toch deze naam zijn, dan beloof ik bij deze plechtig dat ik geen enkel recht er op zal claimen...

Mevrouw Simons en de overschreden grenzen

Mijn tijdlijn loopt momenteel vol met de meest afschuwelijke berichten. Begint het in ons land normaal te worden dat mensen die een mening hebben die je niet bevalt bedreigd worden? Hte lijkt er op.

Meestal probeer ik mijn blogs positief te houden. Ik heb gemerkt dat als ik dat niet doe het verhaal meestal uit draait in iets wat ik zelf niet zou willen lezen en dan wil ik het anderen ook niet aan doen. Maar als ik zie waarmee mijn tijdlijn nu bevuild raakt vind ik het nodig een uitzondering te maken.

Voor hen die net als die zanger uit Breda blijkbaar doet het nieuws niet volgen: Op internet is een filmpje geplaatst waarin Sylvana Simons haar hoofd is gemonteerd in een foto van zwarte mensen die zijn opgehangen aan een boom. Blijkbaar was er na de pop in de Amsterdam ArenA nog ruimte voor verdere neergang. De man die dit deed is inmiddels opgepakt, maar de dreiging voor mevrouw Simons is inmiddels zodanig dat het nodig is gebleken haar te beveiligen. Dus weer een (in dit geval aanstaande) politicus die beschermd moet worden.

En dus gaan mensen los. In soms uitermate onfrisse bewoordingen wordt er schande van gesproken dat "onze belastingcenten" gebruikt worden om deze mevrouw te beschermen. Want zij heeft het zelf over zich afgeroepen door zo lelijk te doen over Zwarte Piet en daarmee de bevolking tegen zich in het harnas te jagen. De Grote Leider van veel van deze mensen tweet nog eens dat het ter bescherming van Simons beter is als DENK en zij zich terug trekken. Dat zegt de man die over de bedreiging aan zijn adres (die waarschijnlijk een veelvoud kost van die van Simons) zegt dat hij door zal blijven gaan en zich niet laat weerhouden. Volkomen terecht overigens wat mij betreft: voor terreur moet je niet zwichten. Alleen geldt dat dan ook voor DENK en haar kandidaten zou je zo zeggen.

Dat mensen in hun boosheid walgelijke dingen op sociale media plaatsen is een ding. Niet iedereen heeft de gave des woords en een ondoordachte opmerking is zo gemaakt, zeker als mensen elkaar ook nog een beetje opnaaien als op sommige platforms gebeurt. Maar van een ervaren politicus die weet hoe het is om bedreigd te worden verwacht ik wat anders, ook van Wilders. Hij zou bij uitstek de man kunnen zijn die mensen kan manen om zich niet door blinde woede te laten leiden. Hij zou duidelijk kunnen maken dat het demoniseren van iemand als Sylvana Simons iemand er toe kan verleiden het heft in eigen hand te nemen. Fortuyn heeft moeten ervaren hoe dat af kan lopen. Maar dat is niet wat hij gedaan heeft. In plaats daarvan gooide hij met zijn tweet nog maar wat olie op het vuur. Gaf voeding aan het idee dat Simons het aan zichzelf en haar partij te danken heeft en niet moet zeuren. Je zou bijna hopen dat de rechter dit in zijn overwegingen mee neemt in zijn overwegingen in de rechtszaak.

Gisteren op het journaal hoorde ik een  verslaggever zeggen dat het een harde campagne gaat worden en dat bedreigingen en geweld dus niet uit te sluiten zijn. Dat is nu voor mij reden om me af te vragen wat er gebeurd is in dit "eens zo mooie land aan de zee". Campagnes mogen van mij scherp zijn, graag zelfs, want dan weten mensen welke keuzes ze hebben. Laat politici elkaar dus vooral het vuur aan de schenen leggen. Laat discussies op het scherpst van de snede gaan plaats vinden. Maar laat een ding als een paal boven water staan: je blijft van elkaar af en dreigt ook niet met geweld. Daar moet gewoon een duidelijke grens liggen en wie die overschrijdt moet worden aangepakt. En wie lijdt onder bedreigingen en moet vrezen voor het leven van zichzelf en dierbaren moet worden beschermd. Op kosten van de overheid of van hen die de bedreigingen geuit hebben.

Ik hoop van harte dat er nog genoeg mensen hebben die zich niet laten mee slepen naar de donkere diepten waar bedreiging de nieuwe norm is en fatsoen al helemaal uit is. En in mijn optimisme denk ik dat die nog steeds in ruime mate aanwezig zijn, maar dat minder van de daken schreeuwen. Misschien moet dat veranderen. Moeten mensen die wel vinden dat je gewoon normaal moet blijven doen zich duidelijker uitspreken. We hoeven echt niet overal hetzelfde over te denken en mogen dat laten blijken. Maar laten we elkaar een beetje de ruimte geven. En laat onze politici dat ook vooral uitstralen. Aan nog meer mensen die grenzen overschrijden op dit gebied heb ik in elk geval geen behoefte.

Wat gaat er gebeuren in ons land?

Op het moment dat ik dit schrijf is duidelijk dat Donald Trump de nieuwe president wordt. Eerder al werd in Engeland volkomen onverwacht voor een Brexit gestemd. Volgend jaar gaan we in ons land weer naar de stembus. Wat gaat er hier gebeuren?

Als ik de analyses moet geloven is zowel bij de presidentsverkiezingen in de VS als bij het referendum over de vraag of het Verenigd Koninkrijk uit de EU moet stappen een belangrijke rol weg gelegd voor witte boze mensen. Mensen die de elite, het establishment of hoe ze het ook noemen een willen leren. Die duidelijk willen maken dat zij er ook zijn. Je kunt hen een tijd negeren of hun zorgen bagatelliseren, maar je komt ze bij de stembus tegen. Met stevige gevolgen, zo blijkt.

In ons land zijn we het al een keer tegen gekomen. Tegen het eind van de vorige eeuw leek er politiek gezien maar een vraag te zijn: zou de PvdA of de VVD de grootste worden en een nieuw paars kabinet aan gaan voeren? Tot ineens iemand de sfeer kwam verstoren. Pim Fortuyn bleek in staat om mensen aan zich te binden die tot dan het gevoel hadden buiten spel te staan. Pim was degene die wel om hen gaf, die als het ware een van hun was. Gevestigde partijen hadden geen antwoord. En coryfee van een van die partijen gooide olie op het vuur door Fortuyn een "minderwaardig mens" te noemen. Toen Fortuyn ook nog vermoord werd stevende zijn partij af op een ongekend hoog aantal zetels voor een partij die voor het eerst mee deed. Gevestigde partijen hadden het nakijken.

Toen Fortuyn net was vermoord kwam ik zijn aanhangers tegen rond het monument op de Dam. De kransen van de dodenherdenking hadden daar gezelschap gekregen van bloemen, kaarsen en wat al niet ter nagedachtenis aan de Grote Held. De mensen die daar stonden waren van een ding overtuigd: dit was niet zo maar een moord. De gevestigde orde had hun Pim vermoord omdat hij te gevaarlijk voor hen werd. Niet een persoon, maar de politiek had hem vermoord. En vooral de linkse. Het resultaat bleek bij de eerst volgende verkiezingen.

Die mensen die er toen stonden zijn er nog steeds. Witte boze mensen die zich niet serieus genomen voelen. Die niet geheel ten onrechte het gevoel hebben dat er vooral over hen en niet met hen gesproken wordt. Dat Volksvertegenwoordigers hen niet vertegenwoordigen. Die zich overgeleverd voelen aan leiders die ieders belang lijken te dienen behalve dat van hen. Mensen die het gevoel hebben dat zij de offers moeten brengen voor het politiek correct zijn van anderen, of het nu gaat om de opvang van vluchtelingen of bijvoorbeeld de discussie rond Zwarte Piet. Die als zij daar op hun manier (niet erg genuanceerd) hun mening geven op sociale media geconfronteerd worden met eer veroordelingen en aangiftes tegen hen. Kortom mensen die het vertrouwen in wat zij de elite noemen volledig kwijt zijn. Of dat terecht is of niet doet er niet eens toe. Het is hun gevoel en dat is voor hen belangrijk. Ik heb me hier even beperkt tot de witte boze mensen, omdat die ook de motor achter het succes van Trump zijn naar ik heb begrepen. Maar ook mensen in andere etnische groepen voelen eenzelfde boosheid, zij het dat de onderwerpen waarover zij boos zijn anders zijn. Maar het gevoel onbegrepen te zijn en niet gehoord te worden is even groot.

In de VS hebben de mensen die het gevoel hadden dat de gevestigde orde zich niet voor hen interesseerde uiteindelijk voor een enorme verrassing gezorgd. Of dat in Nederland ook gebeurt valt niet te voorspellen en is ook niet zo interessant. Als groepen mensen zich buiten gesloten voelen zal daar iets aan moeten gebeuren. Bij degenen die nu het publieke debat voeren zullen de luiken open moeten. Er moet veel meer gesproken worden met de "mensen in het land" en er zal geluisterd moeten worden. Gelijk geven zal niet eens altijd nodig zijn waarschijnlijk. Serieus nemen wel. Als we daarbij ophouden met voor anderen te bepalen wat ze wel en niet belangrijk mogen vinden zou dat al een hele stap voorwaards zijn. Laat ik in elk geval proberen daar aan te werken en hopen dat meer mensen dat gaan doen.